Termin wzorcowania rzadko jest problemem, gdy w firmie jest kilka przyrządów. Kłopot zaczyna się przy kilkudziesięciu suwmiarkach, mikrometrach, kluczach dynamometrycznych i czujnikach, z których każdy ma inną datę ważności świadectwa. Wtedy łatwo przeoczyć termin, wysłać do laboratorium wszystkie przyrządy jednocześnie i zatrzymać kontrolę jakości albo dowiedzieć się o zaległości dopiero od audytora.
Harmonogram wzorcowań porządkuje te sprawy. Poniżej wyjaśniamy, co powinien zawierać, jak go ułożyć, żeby wzorcowanie nie paraliżowało pracy, i jak utrzymać go w aktualności.
Czym jest harmonogram wzorcowań?
Harmonogram wzorcowań to plan, w którym dla każdego przyrządu pomiarowego określono termin kolejnego wzorcowania. Najczęściej jest częścią ewidencji wyposażenia pomiarowego i wynika z procedury nadzoru nad wyposażeniem, którą firma prowadzi w ramach systemu zarządzania jakością.
Normy, takie jak ISO 9001, nie narzucają konkretnej formy harmonogramu. Wymagają natomiast, aby wyposażenie pomiarowe było sprawdzane lub wzorcowane w określonych odstępach czasu i aby firma potrafiła to wykazać. Harmonogram jest najprostszym sposobem, żeby to zapewnić.
Co powinien zawierać harmonogram wzorcowań?
Dobry harmonogram pozwala w kilka sekund odpowiedzieć na pytanie: które przyrządy trzeba wysłać do wzorcowania w najbliższym miesiącu? W praktyce sprawdza się tabela z kolumnami:
- numer ewidencyjny lub fabryczny przyrządu,
- nazwa i typ przyrządu, zakres pomiarowy,
- miejsce użytkowania (dział, stanowisko),
- data ostatniego wzorcowania i numer świadectwa,
- okres między wzorcowaniami,
- termin kolejnego wzorcowania,
- status (w użyciu, we wzorcowaniu, wycofany),
- uwagi, np. o naprawach, upadkach czy wynikach poprzedniego wzorcowania.
Taka tabela może być prowadzona w arkuszu kalkulacyjnym, w systemie ERP lub w dedykowanym oprogramowaniu. Forma ma mniejsze znaczenie niż to, żeby dane były kompletne i aktualne. Więcej o prowadzeniu ewidencji przeczytasz w artykule Dokumentacja metrologiczna w firmie – jak ją prowadzić poprawnie.
Jak ustalić okres między wzorcowaniami?
Okres między wzorcowaniami ustala użytkownik przyrządu, a nie laboratorium. Najczęściej przyjmuje się 12 miesięcy, ale nie zawsze jest to właściwy wybór. Przy ustalaniu okresu warto wziąć pod uwagę:
- intensywność użytkowania przyrządu,
- warunki pracy (pył, temperatura, wilgoć, drgania),
- wymagania klientów i norm branżowych,
- znaczenie pomiaru dla jakości wyrobu,
- wyniki poprzednich wzorcowań i stabilność przyrządu.
Jeśli kolejne świadectwa pokazują, że przyrząd zachowuje dokładność z dużym zapasem, można rozważyć jego wydłużenie. Jeśli błędy rosną, okres warto skrócić. Szczegółowo piszemy o tym w artykule Jak często należy wykonywać wzorcowanie przyrządów pomiarowych.
Jak ułożyć harmonogram, żeby wzorcowanie nie zatrzymało produkcji?
Najczęstszy błąd to ustawienie wszystkich terminów na ten sam miesiąc, bo wszystkie przyrządy zostały kupione lub pierwszy raz wzorcowane w tym samym czasie. Kiedy termin mija, dział jakości zostaje bez narzędzi. Kilka zasad pomaga tego uniknąć:
- Rozłóż terminy w czasie. Dziel przyrządy na grupy i wysyłaj je do wzorcowania partiami, np. co kwartał.
- Nie wysyłaj jednocześnie wszystkich przyrządów tego samego typu. Jeśli na stanowisku są dwie suwmiarki, jedna powinna zostać na miejscu.
- Planuj z wyprzedzeniem. Uwzględnij czas transportu i realizacji w laboratorium. Przyrząd powinien wrócić przed upływem terminu, a nie wyjechać w ostatnim dniu ważności świadectwa.
- Wykorzystaj okresy mniejszego obciążenia. Planowane przestoje, przeglądy linii czy okres urlopowy to dobry moment na wzorcowanie przyrządów, które na co dzień są stale w użyciu.
- Zapewnij przyrządy zastępcze dla pomiarów krytycznych, których nie można przerwać.
Przypomnienia i odpowiedzialność
Harmonogram działa tylko wtedy, gdy ktoś go pilnuje. Warto wyznaczyć osobę odpowiedzialną za nadzór nad wyposażeniem pomiarowym i ustawić przypomnienia z wyprzedzeniem, np. 30 dni przed terminem. Pomaga też oznaczenie samych przyrządów naklejką z datą kolejnego wzorcowania, bo użytkownik od razu widzi, czy narzędzie jest ważne.
Przyrząd z przekroczonym terminem powinien zostać wycofany z użycia do czasu wzorcowania. O tym, co oznacza praca przyrządem po terminie, piszemy w artykule Wzorcowanie przyrządów pomiarowych po terminie.
Jak aktualizować harmonogram?
Harmonogram trzeba aktualizować po każdym wzorcowaniu, a także gdy:
- do firmy trafia nowy przyrząd,
- przyrząd zostaje wycofany, sprzedany lub zezłomowany,
- przyrząd upadł, był naprawiany lub regulowany i wymaga dodatkowego wzorcowania,
- wynik wzorcowania wskazuje na konieczność skrócenia okresu.
Raz w roku warto przejrzeć cały harmonogram i sprawdzić, czy okresy wzorcowań nadal odpowiadają rzeczywistemu użytkowaniu przyrządów.
Najczęstsze błędy w harmonogramach wzorcowań
- Brak części przyrządów w ewidencji, np. narzędzi prywatnych pracowników używanych do pomiarów.
- Ten sam termin wzorcowania dla wszystkich przyrządów.
- Brak aktualizacji po wycofaniu lub naprawie przyrządu.
- Okres między wzorcowaniami przyjęty „z przyzwyczajenia”, bez analizy wyników.
- Brak informacji, gdzie dany przyrząd jest używany, przez co trudno go odnaleźć przed wysyłką.
Część z tych problemów regularnie wychodzi podczas audytów. Opisujemy je w artykule Najczęstsze niezgodności metrologiczne wykrywane podczas audytów jakości.
Wsparcie QWLab w planowaniu wzorcowań
W QWLab wykonujemy wzorcowanie przyrządów pomiarowych dla firm z całej Polski. Pomożemy dobrać okresy między wzorcowaniami i zaplanować je tak, aby przyrządy nie znikały ze stanowisk w tym samym czasie. Sprawdź, jakie przyrządy wzorcujemy.
FAQ
Czy harmonogram wzorcowań jest obowiązkowy?
Przepisy nie wymagają konkretnego dokumentu o tej nazwie. Firmy z systemem zarządzania jakością muszą jednak wykazać, że wyposażenie pomiarowe jest wzorcowane w określonych odstępach czasu, a harmonogram jest najprostszym sposobem, żeby to udokumentować.
Kto ustala termin kolejnego wzorcowania?
Użytkownik przyrządu, zgodnie z procedurą obowiązującą w firmie. Laboratorium może doradzić okres między wzorcowaniami, ale zwykle nie wpisuje go jako obowiązującego.
Ile czasu przed terminem wysłać przyrząd do wzorcowania?
Warto zaplanować wysyłkę z wyprzedzeniem, uwzględniając transport i czas realizacji, tak aby przyrząd wrócił przed upływem terminu. Przy większych partiach dobrze jest ustalić termin z laboratorium wcześniej.
Czy nowy przyrząd trzeba dopisać do harmonogramu?
Tak. Każdy przyrząd używany do pomiarów, od których zależy jakość wyrobu, powinien trafić do ewidencji. O tym, czy nowy przyrząd trzeba wzorcować przed pierwszym użyciem, piszemy w osobnym artykule.