Wzorcowanie płytek wzorcowych

Płytki wzorcowe są podstawowym wzorcem długości w metrologii warsztatowej i laboratoryjnej. Służą do sprawdzania i nastawiania suwmiarek, mikrometrów, czujników czy wysokościomierzy. Jeżeli płytka ma niewłaściwy wymiar, błąd przenosi się na każdy przyrząd, który jest z nią porównywany.

QWLab wykonuje wzorcowanie płytek wzorcowych, pojedynczych oraz w kompletach z wykorzystaniem komparatora produkcji Mahr, zakres wzorcowania 0,5 – 170 mm Usługa pozwala potwierdzić rzeczywiste wymiary płytek i ocenić, czy nadal mogą być wykorzystywane jako wzorce w firmie.

Dlaczego płytki wzorcowe trzeba wzorcować?

Płytki wzorcowe wyglądają na przedmioty praktycznie niezniszczalne, ale ich wymiar zmienia się z czasem. Wpływ na to mają:

  • zużycie powierzchni pomiarowych wskutek częstego składania płytek w stosy,
  • rysy i zadziory powstałe podczas używania lub przechowywania,
  • korozja, np. po dotykaniu powierzchni gołymi palcami,
  • uderzenia i upadki,
  • naturalna stabilizacja materiału w czasie.

Zmiany rzędu ułamków mikrometra są niewidoczne gołym okiem, a mają znaczenie, gdy płytka służy do sprawdzania innych przyrządów. Regularne wzorcowanie pozwala utrzymać spójność pomiarową w całym łańcuchu: od wzorca, przez przyrząd pomiarowy, aż po mierzony wyrób.

Klasy dokładności płytek wzorcowych

Wymagania dla płytek wzorcowych określa norma PN-EN ISO 3650. Wyróżnia ona cztery klasy dokładności:

  • klasa K – płytki kalibracyjne, stosowane do wzorcowania płytek niższych klas i jako wzorce w laboratoriach,
  • klasa 0 – płytki do zastosowań laboratoryjnych i do sprawdzania dokładnych przyrządów pomiarowych,
  • klasa 1 – płytki do kontroli przyrządów w pomieszczeniach pomiarowych i działach jakości,
  • klasa 2 – płytki warsztatowe, używane m.in. do nastawiania i sprawdzania przyrządów na produkcji.

Wynik wzorcowania pozwala ocenić, czy płytka spełnia wymagania swojej klasy. Jeśli nie spełnia, można zdecydować o jej dalszym użytkowaniu w niższej klasie albo o wycofaniu.

Co obejmuje wzorcowanie płytek wzorcowych?

Wzorcowanie polega na porównaniu płytki z wzorcem odniesienia o znanej długości w kontrolowanych warunkach. Podczas wzorcowania wyznacza się:

  • odchyłkę długości środkowej płytki od wymiaru nominalnego,
  • zmienność długości płytki,
  • ocenę stanu powierzchni pomiarowych.

Pomiary odnosi się do temperatury odniesienia 20°C. Przed pomiarem płytki muszą się ustabilizować termicznie, ponieważ nawet niewielka różnica temperatur zmienia ich długość. Więcej o tym zjawisku piszemy w artykule Temperatura, wilgotność i warunki otoczenia – jak wpływają na dokładność pomiarów?

Pojedyncze płytki czy cały komplet?

Do wzorcowania można przekazać zarówno pojedyncze płytki, jak i kompletne zestawy. W praktyce często wzorcuje się cały komplet, bo płytki są używane łącznie, w stosach. Wystarczy, że jedna z nich będzie miała niewłaściwy wymiar, a błąd pojawi się w każdym stosie, w którym zostanie użyta.

Przed zleceniem warto przekazać informacje o liczbie płytek, ich klasie, materiale oraz numerze kompletu, jeśli został nadany.

Jak przygotować płytki do wzorcowania?

  • Oczyść płytki z konserwantu i zabrudzeń odpowiednim środkiem.
  • Nie dotykaj powierzchni pomiarowych gołymi palcami, ponieważ pot sprzyja korozji.
  • Przekaż płytki w oryginalnym etui lub pojedynczo zabezpieczone przed uszkodzeniem.
  • Zaznacz płytki, które budzą wątpliwości, np. przestały przywierać, mają rysy albo przebarwienia.
  • Dołącz poprzednie świadectwo wzorcowania, jeśli je posiadasz.

Świadectwo wzorcowania płytek

Po wykonaniu usługi klient otrzymuje świadectwo wzorcowania. Dokument zawiera m.in. identyfikację płytek lub kompletu, wyniki pomiarów dla poszczególnych płytek, informację o niepewności pomiaru, warunki wzorcowania oraz odniesienie do zastosowanych wzorców.

Świadectwo stanowi część dokumentacji metrologicznej firmy i pozwala wykazać podczas audytu, że wzorce wykorzystywane do sprawdzania przyrządów są nadzorowane.

Jak często wzorcować płytki wzorcowe?

Okres między wzorcowaniami ustala użytkownik, biorąc pod uwagę klasę płytek, intensywność użytkowania i ich rolę w firmie. Najczęściej przyjmuje się wzorcowanie co 12 miesięcy. Płytki intensywnie używane lub pełniące funkcję wzorców odniesienia dla innych płytek wzorcuje się często rzadziej lub częściej zależnie od wyników poprzednich wzorcowań, dlatego warto śledzić ich stabilność w czasie.

Dodatkowe wzorcowanie warto wykonać po upadku, uderzeniu lub gdy płytka przestała prawidłowo przywierać.

Dla kogo jest ta usługa?

Wzorcowanie płytek wzorcowych jest przydatne dla:

  • działów kontroli jakości i pomieszczeń pomiarowych,
  • zakładów produkcyjnych i narzędziowni,
  • laboratoriów zakładowych,
  • firm, które samodzielnie sprawdzają swoje przyrządy pomiarowe.

Jeśli płytki wzorcowe służą w Twojej firmie do sprawdzania suwmiarek czy mikrometrów, ich dokładność bezpośrednio wpływa na wiarygodność całego nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym. Więcej o samych płytkach przeczytasz w artykule Płytki wzorcowe – podstawowe narzędzie w metrologii długości.

FAQ

Jakie klasy dokładności mają płytki wzorcowe?

Norma PN-EN ISO 3650 wyróżnia klasy K, 0, 1 i 2. Klasa K jest najdokładniejsza i stosowana głównie jako wzorzec odniesienia, a klasa 2 to płytki warsztatowe.

Czy trzeba wzorcować cały komplet płytek?

Nie ma takiego obowiązku, ale jest to częsta praktyka, ponieważ płytki używa się łącznie. Można też wzorcować wybrane płytki, np. najczęściej używane.

Co zrobić, jeśli płytka przestała przywierać?

Utrata przywieralności często oznacza zużycie lub uszkodzenie powierzchni pomiarowej. Taką płytkę warto wycofać z użycia i sprawdzić podczas wzorcowania.

Jak często wzorcować płytki wzorcowe?

Najczęściej co 12 miesięcy. Ostateczny okres ustala użytkownik na podstawie klasy płytek, intensywności użytkowania i wyników wcześniejszych wzorcowań.